Over de groeiende overbodigheid van openbare bibliotheken

10

vrijdag 4 maart 2011 9:59 door Ger Blog

Tags: openbare bibliotheken, francien van bohemen, kees hamann

Openbare bibliotheken hebben het moeilijk in Nederland en daar is niets mis mee. Ze zijn een achterhaald fenomeen. Internet met zijn al dan niet gratis e-boeken neemt langzaam maar zeker hun plaats in de samenleving in. De bezoekersaantallen en de boeken die uitgeleend worden lopen dan ook zienderogen terug.
 
Alleen het kunstmatige bezoek houdt ze nog open, zoals die van de scholieren die er noodgedwongen vanwege hun boekenlijsten heengestuurd worden en die van de ouders die hun jonge kinderen aan het lezen willen krijgen.
 
Alleen al in Vlissingen kost het openhouden van de openbare bibliotheken de 45.000 inwoners tellende stad jaarlijks bijna twee miljoen euro. Kinderen worden in deze Zeeuwse stad ingezet om als vrijwilliger in de bieb te werken. Dat zet geen zoden aan de dijk en geeft ook aan dat kwalitatief goed personeel blijkbaar niet meer overal een must is. 
 
Dagblad Trouw schonk in zijn uitgave van gisteren ruimschoots aandacht aan de nijpende situatie bij de openbare bibliotheken in Nederland. Zo wordt er in veel plaatsen door gemeenten bezuinigd op de biebs. De schrijver laat echter na de reden daarvoor op te geven, een ongelooflijke misser. De Vereniging van Openbare Bibliotheken (Vob) werkt ook niet echt mee door niet te zeggen waar en hoe bezuinigd wordt. Weten we niet, durft woordvoerder Francien van Bohemen te beweren, maar zij kan slechts vier gemeenten opnoemen waar dit jaar niet gekort wordt. 
 
Kees Hamann, directeur van de gemeentelijke bibliotheek in Vlissingen, geeft onbedoeld de doodsteek aan de openbare bibliotheken. Hij zegt dat de grote centrale gebouwen slechts volstaan voor een klein publiek. Ook een lezing hoef je wat hem betreft niet in een bieb te houden, want daar komen te weinig mensen op af. De grote centrale leeszalen noemt hij ivoren torens die jan publiek afschrikt.
 
Het private bedrijf Google lijkt momenteel een van de grootste concurrenten van de openbare bibliotheken. Van boeken ouder dan 70 jaar oud is het auteursrecht namelijk niet meer geldig. Het Amerikaanse miljardenbedrijf maakt daar dankbaar gebruik van door talrijke boeken in zijn geheel online te zetten, waar ze gratis zijn in te zien. Met zoveel mogelijk auteurs en uitgevers van jongere boeken worden afspraken gemaakt om in ieder geval delen van hun boeken online te zetten. Google heeft zich als taak gesteld om alle boeken ter wereld online te zetten. Het grote voordeel is dat daardoor de boeken die niet in een openbare bibliotheek uitgeleend worden, bijvoorbeeld doordat er te weinig belangstelling voor is, dankzij Google per direct beschikbaar zijn en je hoeft er niet eens je stoel voor uit te komen. Zelf ben ik als hobby-historicus zéér tevreden over de service van de internetgigant. Daar kan geen bieb tegenop. 
 
Uit onderzoek blijkt dat een e-boek het milieu minder belast dan wanneer je er een boom voor om moet omhakken, inclusief de rest van het arbeidsintensieve productieproces om het uiteindelijk bij een lezer te krijgen. 
 
Nederlandse overheidsinstellingen zijn inmiddels mondjesmaat begonnen met het digitaliseren van oude boeken. De aandacht lijkt vooral nog uit te gaan naar het via internet beschikbaar maken van historische kranten en archieven, zoals die van het Nederlandse parlement en genealogische geschriften. 
 
De Vob lijkt te willen stimuleren dat openbare bibliotheken straks e-boeken kunnen gaan uitlenen, een onzinnig voorstel. Het geld dat bespaard wordt op de openbare bibliotheken kan beter ergens anders aan uitgegeven worden. Het waren prachtige jaren, maar nu is het tijd voor iets anders. 
 
De link naar het Trouwartikel:
http://www.trouw.nl/tr/nl/4468/Schrijf/article/detail/1855025/2011/03/03/De-bieb-begint-aan-een-nieuw-hoofdstuk.dhtml
 
UPDATE 23 maart
Den Haag sluit 6 van zijn 18 wijkfilialen. De centrale bieb blijft. Rotterdam blijkt eind vorig jaar besloten te hebben om 15 van zijn 21 bibliotheken te sluiten. Volgens de Vob worden van de ruim 1000 bibliotheken in Nederland er ruim 300 gesloten. 

Toon gerelateerde artikelen

Een boek halen in de bibliotheek is meer dan een 'hobby'

08/03/11, 07:34

COMMENTAAR Natuurlijk kan het vast goedkoper, met andere collecties of minder personeel. Ook is het duidelijk dat gemeenten voor een lastige opgave staan om te kiezen welke voorzieningen ze nog op peil kunnen houden, nu ze veel minder geld krijgen van het Rijk.

Terwijl de bezuinigingen van het  kabinet veel aandacht krijgen, is  het verbazingwekkend stil over de  minstens zo pijnlijke kortingen die  de gemeenten op de agenda hebben  staan. Die stilte is niet terecht, bijvoorbeeld waar het gaat om de  openbare bibliotheken. Eén op de  drie vestigingen moet sluiten, opgeteld zo'n driehonderd bibliotheken.  In sommige steden (Almere) blijft  nog maar één filiaal over voor  200.000 inwoners, kleinere plaatsten verliezen hun enige vestiging.   

Blijkbaar zit het stoffige imago  van de 'bieb' - en van het papieren  boek in het algemeen - de bibliotheken danig in de weg. Alleen  schrijver Abdelkader Benali kwam  in actie tegen het verdwijnen van  wat hij 'Nederlands cultuurgoed'  noemt, vergelijkbaar in waarde met  musea of het Nederlandse landschap. Als zoon van Marokkaanse  migranten waren de boeken in de  openbare bibliotheek zijn 'levenslijn met de wereld'. Benali merkt terecht op dat bibliotheken, door hun  laagdrempeligheid, die functie nog  steeds hebben, voor brede groepen  in de samenleving.

Juist in een tijdperk dat alle informatie digitaal tot ons komt, via  snelle websites, apps, wikipedia of  e-boeken ligt de gedachte op de loer  dat een bibliotheek als verzamelplaats van informatie niet meer nodig is. Internet zou die functie hebben overgenomen. Maar er zijn nog  steeds 4 miljoen Nederlanders lid  van een bibliotheek, en hun aantal  groeit. De vraag naar boeken is niet  veranderd. Het grote publiek ziet  dus nog steeds de meerwaarde van  het papieren boek, waarmee de lezer de diepte in kan gaan, of dat  kinderen de rijkdom leert van de  Nederlandse literatuur.


 Maar het blijft vreemd  dat de afgelopen maanden bijna  overal in het land die bezuiniging is  gezocht door de bibliotheek te kortwieken. Het past in de trend om cultuur niet langer te zien als een publieke voorziening, maar als een  hobby die iedere burger zelf moet  financieren.
De gemeenten zijn een betere uitleg verschuldigd, eerst en vooral  aan de kinderen voor wie het lenen  van een boek een verre en dus onhaalbare onderneming wordt, zeker voor kinderen in achterstand.

 Meer reuring over zoveel karigheid zou niet misstaan